Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:50:30.435276+00:00

Ени Бааланты: Галатийалылара

Ени Бааланты: Галатийалылара

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. Галатийалылара

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

Галатийалылара

Галатийалылара

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

1

ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ГАЛАТИЙАЛЫЛАРА

Селӓм

1^1Бӓн, Павли, диил инсаннардан сечилмиш апостол еки инсанын араӂылыыннан, ама Иисус Христоздан хем Аллах Бобадан, Ангысы Иисусу ӧлӱмдӓн дирилтти,+

2хем хепси бенимнӓн олан кардашлар селӓм йоллээрыз Галатийа клиселеринӓ+.

3Ииверги хем услулук сизӓ Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан,

4Ангысы верди Кендини бизим гӱнахлар ичин, ки куртарсын бизи бӱӱнкӱ кӧтӱ дӱннедӓн, бизим Аллах Бобанын истедиинӓ гӧрӓ+.

5Она олсун дивечтӓн дивеӂӓ метинник! Амин.

Салт бир Ии Хабер вар

6Шашэрым, не тез дӧнерсиниз Ондан, Ким Христозун иивергисиннӓн чаарды сизи бир диишик ии хаберӓ+.

7Диил, ани вар башка ии хабер, ама вар кими инсаннар, ани сизи долаштырэрлар да истеерлӓр Христозун Ии Хаберини бозсуннар+.

8Артык еер биз кендимиз йада бир ангил гӧктӓн насаат едӓрсӓ бу Ии Хаберӓ каршы, ани сизӓ насаат еттик, бетвалы олсун+.

9Шинди енидӓн сӧлеерим, не баштан да сӧледим: Еер биркимсей насаат едӓрсӓ каршы бу Ии Хаберӓ, ани сиз каблеттиниз, бетвалы олсун.

10Бӓн шинди инсанын кайыллыыны мы аарээрым оса Аллахын мы? Аӂаба инсана мы бакэрым кендими беендирейим? Еер инсана кендими беендирмӓӓ бакарсам, озаман олмарым Христозун чыраа+.

Павли аннадэр, ниӂӓ олду апостол

11Кардашлар, истеерим, билӓсиниз, ани Ии Хабер, ангысыны насаат еттим сизӓ, курулу диил инсандан.

12Зерӓ бӓн каблеттим хем ӱӱрендим ону диил инсандан, ама Иисус Христозун ачыкламасындан+.

13Сиз ишиттиниз, ниӂӓ вакыдын бириндӓ йашардым иудей дининӓ гӧрӓ. Бӓн Аллахын клисесини ӂансыз коолардым да бакардым ону телеф етмӓӓ+.

14Бӓн иудей дининдӓ акраннарымын чойундан таа ӧнӂӱйдӱм беним миллетимдӓ. Бендӓ варды бир тербеесиз кыйаклык деделеримин адетлери ичин+.

15Ама Аллах бени дуумактан илери айырды да чаарды Кенди иивергисиннӓн да, ачан кайыл олду+

16бана ачсын Кенди Оолуну, ки Онун Ии Хаберини насаат едейим йабанӂы миллетлерӓ, бӓн данышмадым бир дӓ адама.

17Гитмедим Иерусалимӓ, оннара, ким беним ӧнӱм сора апостолду, ама чабук гиттим Аравийайа да сора енидӓн Дамаск касабасына геери дӧндӱм+.

18Ӱч йылдан сора гиттим Иерусалимӓ, булушайым Кифайлан[*] дейни, да онда калдым онбеш гӱн+.

19Башка апостоллары гӧрмедим, Иаковдан каарӓ, ангысы Саабинин кардашы+.

20Аллахын ӧнӱндӓ сӧлеерим, ани, не йазэрым сизӓ, диил йалан+.

21Ондан сора бӓн гиттим Сирийа хем Киликийа ерлеринӓ.

22Иудейада Христозун клиселери беним ӱзӱмӱ таа гӧрмедийдилӓр.

23Салт буну ишитмиштилӓр: «О, ким бизи бир вакыт кооларды, шинди насаат едер инан ичин, ангысыны таа илери йок етмӓӓ бакарды»+.

24Да метиннӓрдилӓр Аллахы беним ичин.

2

Павли кабледилер

2^1Ондӧрт йылдан сора, бенимнӓн алып Титы, Варнавайлан барабар генӓ гиттим Иерусалимӓ+.

2Аллахын ачыкламасына гӧрӓ гиттим да, гӧрӱшерӓк салт ӱстӱн сайыланнарлан, оннара аннаттым Ии Хабери, ангысыны насаат едерим йабанӂы миллетлерӓ, ки наафилӓ чалышмайым йада чалышмыш олмайым+.

3Тит да бенимнӓн гелдийди. Макар ки о урумнардан, зорламадылар ону, кесиклик каблетсин+.

4Ама варды йаланӂы кардашлар, ани, саклы сокулуп, сыйындылар бизим арамыза, ки гӧзлетсиннӓр сербестлии, ани едендик Иисус Христозда, бизи чыраклаа гӧтӱрсӱннӓр дейни+.

5Биз хич оннара йол вермедик хем иилмедик, ки Ии Хаберин аслылыы сиздӓ калсын.

6Ама оннар, ким ӱстӱн сайылэрлар – оннар, не дӓ олсалар, беним ичин диил бишей, Аллах кимсейӓ пай тутмээр, – бу ӱстӱн сайыланнар бишей еклӓмедилӓр беним насаатыма.

7Буна каршы, оннар аннадылар, ани Ии Хабер бана верилди кесиксиз оланнар ичин, ниӂӓ дӓ Петрийӓ кесикли оланнар ичин+.

8Зерӓ О, Ким койду Петрийи апостол кесикли оланнар ичин, хеп О бени дӓ койду апостол кесиксиз оланнар ичин.

9Ачан Иаков, Кифа хем Иоан, ангылар дирек сайылэрлар клиседӓ, аннадылар, ани Аллах бана баашлады бу хайырлы иши, вердилӓр саа еллерини бана хем Варнавайа, ки иштӓ бирлиимиз олсун – биз гиделим йабанӂы миллетлерӓ, ама оннар гитсиннӓр кесикли оланнара+.

10Салт дедилӓр, фукааралара йардым вермӓӓ унутмайалым, бӓн дӓ бу иши йапмаа хавездим+.

Павли азарлээр Кифайы (Петрийи)

11Ама ачан Кифа гелди Антиохийа касабасына, бӓн ӱз-бе-ӱз каршы дурдум она, зерӓ о кабаатлыйды+.

12Чӱнкӱ кими адамнар гелинӂӓ, ани Иаковдан йолланмыш, Кифа йабанӂыларлан бирердӓ ийӓрди, ама ачан оннар гелдилӓр, о башлады бир тарафа чекилмӓӓ да кендини айырмаа, зерӓ коркарды кесиклилердӓн+.

13Калан иудейлӓр дӓ онуннан барабар икиӱзлӱлӱк йапмаа башладылар. Етишилди орайыдан, ани Варнава да оннарын икиӱзлӱлӱӱнӓ катылды.

14Ачан гӧрдӱм, ани оннар доору гӧтӱрмеер кендилерини Ии Хаберин аслылыына гӧрӓ, дедим Петрийӓ хепсинин ӧнӱндӓ: «Макар ки иудейсин, сӓн йашээрсын йабанӂылар гиби, ама диил иудейлӓр гиби. Озаман нечин йабанӂылары чалыштырэрсын иудей олсуннар+?

15Биз иудей дуумактан, диилиз „гӱнахкер“, ниӂӓ йабанӂы миллетлӓр.

16Хеп окадар билериз, ани инсан доору сайылмээр Айоз Закону таманнамаклан, ама инаннан Иисус Христоза. Онуштан биз дӓ инандык Христос Иисуса, ки инаннан Христоза доору сайылалым, ама диил Закону таманнамаклан. Зерӓ кимсей доору сайылмайаӂэк Закону таманнамаклан+.

17Еер биз, истейерӓк доору сайылмаа Христозун араӂылыыннан, кендимиз гӱнахкер чыкарсайдык, озаман чыкэр, ани Христос гӱнах изметкери? Бу олмаз бир сыра билӓ!

18Еер бӓн енидӓн дӱзӓрсейдим, не йыктым, озаман чыкэр, ани кенди-кендими закон басыӂысы йапэрым.

19Зерӓ Законун йардымыннан бӓн, Законун заплыындан куртулуп, сансын ӧлдӱм, ки Аллах ичин йашайым+.

20Бӓн ставроза герилмиш олдум Христозлан барабар. Шиндӓн сора бӓн йашамээрым, ама Христос бендӓ йашээр. Бу йашамак, ани шинди йашээрым гӱӱдейлӓн, йашээрым инаннан Аллахын Оолуна, Ангысы бени севди да Кендисини беним ичин верди+.

21Аллахын иивергисини паасызландырмээрым. Зерӓ еер олайды инсан доору сайылабилсин Законнан, озаман чыкаӂэйды, ани Христозун ӧлӱмӱ наафилӓ олду».

3

Закон хем инан

3^1Ей, фикирсиз галатийалылар! Ким бӱӱледи сизи, /ки сеслӓмейӓсиниз аслылыы/? Гӧзлериниз ӧнӱндӓ ачык гӧстерилди, ниӂӓ Иисус Христос ставроза герилмиш олду.

2Салт буну истеерим сиздӓн билейим: насыл Айоз Духу каблеттиниз? Закону таманнамаклан ми оса инаннан мы хаберӓ, не ишиттиниз+?

3Букадар фикирсиз мийсиниз? Башладыныз Духлан, да шинди битирмӓӓ инсан ишиннӓн ми истеерсиниз?

4Наафилӓ ми букадар зеет чектиниз? Шӱпесиз, бу олмаз олсун наафилӓ!+

5О, Ким дайма верер сизӓ Айоз Духу хем кудретли ишлӓр йапэр аранызда, Закону таманнаманызлан мы йапэр оса инанынызлан мы хаберӓ, не ишиттиниз+?

6Ӧлӓ ки, «Авраам инанды Аллахы, да бу сайылды она доору сайылмак»+.

7Онуштан билин, ким инанэр, оннар – Авраамын ушаклары.

8Айоз Йазыда вакытча хаберленди, ани Аллах аклээр йабанӂы миллетлердӓн оланнары инаннан. Онуштан илкин Авраама бу ии хабер верилди: «Сендӓ иисӧзленеӂек хепси миллетлӓр»+.

9Ӧлӓ ки, оннар, ким инанэр, иисӧзленерлӓр инанӂы Авраамнан барабар.

10Хепси, ким умутланэр, ани доору сайылаӂэк Закону таманнамаклан, бетва алтында булунэрлар, зерӓ вар йазылы: «Бетвалы хепси оннар, ким херзаман чалышмээр таманнасын хепсини, не Законун кийадында йазылы»+.

11Танынэр, ани кимсей Законнан доору сайыламаз Аллахын ӧнӱндӓ, зерӓ вар йазылы: «Ким инаннан доору сайылэр, о йашайаӂэк»+.

12Ама Закон диил темелли инанда, буна каршы, «Ким таманнайаӂэк сымарламаклары, о бунуннан йашайаӂэк»+.

13Христос куртарды бизи Законун бетвасындан, ачан О бетвалы олду бизим ичин. Зерӓ вар йазылы: «Бетвалы хепси, кимин ӧлӱсӱ аачта асылы».

14Бу олду, ки иисӧзленмӓк, ани аданмыш Авраама, олсун колай Иисус Христозун араӂылыыннан даалсын йабанӂы миллетлерӓ, да биз инаннан кабледелим аданмыш Духу+.

Айоз Закон хем Аллахын адамасы

15Кардашлар! Бир ӧрнек верейим инсан йашамасындан. Макар ки бир бааланты саде инсандан йапылы, йок насыл биркимсей ону бозсун еки она бишей еклесин.

16Адамаклар верилди Авраама хем онун сенселесинӓ. Аллах демеер «сенселелеринӓ», сансын чок инсан ичин, ама ачан деер «сенин сенселенӓ», лафедер бир Адам ичин, Ангысы – Христос+.

17Тӓ, не истеерим бунуннан сӧлемӓӓ: Бааланты, ани ӧнӂӓ Аллахтан курулу, йок насыл бозулсун Айоз Законнан, ани дӧртӱз отуз йылдан сора гелди, ӧлӓ, ани адамак куветсиз калсын.

18Зерӓ, еер мирасчылык Закондан тутунарса, озаман тутунмээр адамактан, ама Аллах мирасчылыы адамаклан Авраама верди+.

19Озаман нечин лӓӓзым Закон? Закон екленди, ки кабаатлары ӱзӓ чыкарсын, Авраамын сенселеси Христос гелинӂӓ, Ангысы ичин сӧленер бу адамак. Закон верилди ангиллӓрлӓн, бир араӂы ашыры+.

20Салт бир тараф варса, араӂы диил лӓӓзым, Аллах са салт бириӂик+.

Айоз Закон нечин лӓӓзым?

21Не дейеӂез? Закон каршы дурэр мы Аллахын адамакларына? Олмаз, бир сыра билӓ! Еер верилмиш олайды бир закон, ани гетирӓбилеӂейди йашамак, озаман доору, ани инсан доору сайылаӂэйды Закондан.

22Ама Айоз Йазылар хепсини капээр гӱнах алтына, ки аданмыш баашыш, ани инаннан Иисус Христоза темелли, верилсин инанӂылара+.

23Инан гелинӂӓ, Законун капанӂысыйдык, сансын зынданда китлийдик о вакыдадан, ачан инан лӓӓзымды ачылсын.

24Бутӱрлӱ, Закон, ушак бакан чырак гиби, бизи Иисус Христоза гетирди, ки инаннан доору сайылалым+.

25Ама биз инандыктан сора, диил лӓӓзым Закон таа бизи баксын.

26Хепсиниз, инаннан Иисус Христоза, олэрсыныз Аллахын ооллары+.

27Хепсиниз, ким ваатизликтӓ Христозлан бир олдунуз, Христозлан гииндиниз+.

28Йок шиндӓн сора не иудей, не урум, не чырак, не сербест, не адам, не кары; Иисус Христозда хепсиниз бир+.

29Еер сиз Христозунсайдыныз, озаман Авраамын сенселесийсиниз да мирасчы олэрсыныз Аллахын адамасындан+.

4

4^1Буну демӓӓ истеерим: некадар вакыт мирасчы ушак булунэр, о бишейлӓн чырактан айырылмээр, макар ки чорбаӂы хепсинӓ.

2О бакыӂыларын хем векиллерин запында о вакыдадан, незаманадан бобасы беннеди.

3Бутӱрлӱ биз дӓ, некадар вакыт духчасына ушактык, окадар вакыт чырак булунардык дӱннейин башланкы ӱӱретмеклеринӓ.

4Ама, ачан вакыт таманнанды, Аллах бизӓ Кенди Оолуну йоллады, Ангысы дууду карыдан да йашады Законун запында,+

5ки куртарсын оннары, ким булунэр Законун запында, да бусой ооллук еденелим+.

6Чӱнкӱ ооллук едендиниз, Аллах Кенди Оолунун Духуну ӱреенизӓ йоллады, ани баарэр «Авва!» – аннамасы «Боба!»

7Онуштан сӓн шиндӓн сора диилсин чырак, ама оол, да чӱнкӱ оол олдун, Аллах сени мирасчы йапты.

Павлинин кахыры галатийалылар ичин

8Вакыдын бириндӓ, ачан танымардыныз Аллахы, чырак булунардыныз аллахлара, ангылары диил хакына аллах.

9Ама шинди таныйэрсыныз Аллахы, таа доорусу, Аллах сизи таныйэр. Ӧлейсӓ, насыл енидӓн геери дӧнерсиниз йуфка хем паасыз башланкы ӱӱретмеклерӓ, ангыларына сиз енидӓн чырак олмаа истеерсиниз+?

10Тутэрсыныз гӱннери, айлары, вакытлары хем йыллары+.

11Сизин ичин коркэрым, сиздӓ савашмам наафилӓ калмасын+.

12Кардашлар, йалварэрым, олун беним гиби, зерӓ бӓн дӓ олдум сизин гиби. Сиз бишейлӓн бана зарар йапмадыныз.

13Ниӂӓ билерсиниз, илк сыра насаат еттим сизӓ Ии Хабери, чӱнкӱ гӱӱдейӂесинӓ хастайдым+.

14Бу хасталыым сизӓ бир денемӓкти. Буна бакмайарак, сиз бени ашааламадыныз хем рететмединиз. Сиз бени, ниӂӓ Аллахын ангилини, каблеттиниз, ниӂӓ Иисус Христозу Кендини+.

15Не олду о мутлулуктан, ани озаман дуйардыныз? Шаатлык едерим, ани еер олайды колай, сиз чыкараӂэйдыныз кенди гӧзлеринизи да бана вереӂейдиниз.

16Аӂаба, шинди бӓн сизӓ душман мы олдум, чӱнкӱ аслысыны сӧледим?

17О адамнар сизи казанмаа гиришерлӓр, ама диил ии неетлӓн. Салт истеерлӓр сизи биздӓн айырсыннар, ки оннар ичин чалышасыныз.

18Иидир, диил саде ачан бӓн араныздайым, чалышкан оласыныз, ама херзаман.

19Бӓн сизин ичин, ушакларым, енидӓн ана зеетлериндейим, о вакыдадан, ачан сиз етишеӂениз Христос гиби оласыныз.

20Некадар истӓрдим шинди сизиннӓн олайым да сесими дииштирейим, зерӓ шашэрым бу халыныза!

Агар хем Сарра

21Сӧлейин бана сиз, ким Айоз Законун запында олмаа истеерсиниз, не, билмеерсиниз ми, не деер Закон?

22Вар йазылы, ани Авраамын ики оолу варды: бириси чырак карыдан, ӧбӱрӱ сербест карыдан+.

23Оолу чырак карыдан ӧбӱр адамнар гиби дууду, ама оолу сербест карысындан Аллахын адамасына гӧрӓ дууду+.

24Буннары лӓӓзым аннамаа бир бензетмӓк гиби. Бу карылар – ики бааланты: бириси Синай байырындан, чыраклык ичин дуудуран, ангысы Агар.

25Агар – Аравийада Синай байырыдыр, да шиндики Иерусалимӓ бензеер, зерӓ о шинди чыраклыкта булунэр ушакларыннан барабар.

26Ама гӧктеки Иерусалим сербест. Одур бизим анамыз+.

27Зерӓ вар йазылы: «Севин сӓн, ушак дуудурамайан кары, ани хич дуудурмадын. Сесини калдыр да баар, сӓн, ани дуудурмак аарысы чекмедин, зерӓ бракылмыш карынын таа чок ушаа олаӂэк, некадар онун, кимин коӂасы вар».

28Кардашлар, сиз дӓ, ниӂӓ Исаак, Аллахын адамасына гӧрӓ дуулмуш ушакларсыныз+.

29Ама ниӂӓ озаман оол, ким дууду ӧбӱр адамнар гиби, кооларды ону, ким дууду Аллахын Духунун сӧзӱнӓ гӧрӓ, хеп ӧлӓ олэр бӱӱн дӓ+.

30Ама не деер Айоз Йазы? «Коола чырак карыйы хем онун оолуну, зерӓ чырак карынын оолу мирасчы олмайаӂэк барабар сербест карынын оолуннан»+.

31Ӧлӓ ки, кардашлар, биз диилиз чырак карынын ушаклары, ама сербест карынын.

5

Коруйун сербестлии

5^1Христос бизи сербест йапты, ки сербест калалым. Онуштан каави дурун да верилмейин енидӓн чыраклык бойундурууна+.

2Бакын, бӓн, Павли, сӧлеерим сизӓ, еер сиз кесиклик йапарсайдыныз, Христоздан сизӓ хич бир дӓ файда олмайаӂэк+.

3Енидӓн хабер верерим херкезинӓ, ким кесиклик йапэр, ани о борчлу таманнасын бӱтӱн Закону.+

4Сиз, ани истеерсиниз доору сайылмаа Законнан, Христоздан айырылдыныз, Аллахын иивергисиндӓн йыракландыныз+.

5Ама биз Айоз Духун йардымыннан инаннан беклеериз доору сайылмак умуду аслы чыксын+.

6Зерӓ Иисус Христозда йок паайы не кесиклиин, не дӓ кесиксизлиин, ама инанын, ани севгийлӓн ишлеер+.

7Сиз ии гидӓрдиниз. Ким сизи дургутту, ки аслылыы сеслӓмейӓсиниз+?

8Бутӱрлӱ инан гелмеер Аллахтан, ани сизи чаарды.

9«Бираз майа бӱтӱн хамуру кабардэр»+.

10Саабидӓ бӱӱк инаным вар, ани сиз башка тӱрлӱ дӱшӱнмеерсиниз, ама о, ким сизи долаштырэр, ӂезасыны чекеӂек, ким дӓ о олса+.

11Бӓн, кардашлар, еер таа насаат едӓйдим кесиклии, озаман нечин бени коолайаӂэйдылар? Ставроз кимсейӓ кӧстек коймайаӂэйды+.

12Олса, ки оннар, ким сизи дебрештирерлӓр, кенди-кендилериндӓн кесселӓр хепсиӂиини!

Инсан табеети хем Айоз Дух

13Сербестлӓӓ чаарылмышыныз, кардашлар, саде сербестликтӓн йапмайын, ки измет едӓсиниз тенинизӓ, ама севгийлӓн измет един бири-биринизӓ+.

14Зерӓ бӱтӱн Закон бу сӧзлӓрлӓн таманнанэр: «Йакын оланыны севӓсин, ниӂӓ кендини»+.

15Еер сиз бири-биринизи кемирирсейдиниз хем ийӓрсейдиниз, бакын, ки бири-биринизи телеф етмейӓсиниз!

16Буну демӓӓ истеерим: йашайын Айоз Духа гӧрӓ, озаман таманнамазсыныз тенин хамеллерини+.

17Зерӓ тен истеер, не Духа каршы, Дух да истеер, не тенӓ каршы. Оннар бири-биринӓ каршы дурэрлар; ӧлӓ, ки сиз йапамээрсыныз, не истеерсиниз+.

18Еер сиз Духтан кулланылмыш оларсайдыныз, диилсиниз Законун запында+.

19Тенин ишлери белли. Оннар: ороспулук, диилпаклык, хайырсызлык,+

20идоллара баш иилтмӓк, бӱӱӂӱлӱк, душманнык, кавга, кысканмак, ӱфкӓ, чекиш, айырылмаклык, бӧлӱнмӓк,+

21хасеетлик, /ӧлдӱрӱӂӱлӱк,/ сарфошчулук, зулумнук хем буна бензӓр ишлӓр дӓ. Илери сӧлеерим сизӓ, ниӂӓ дӓ сӧледим, ани ким йапэр бӧлӓ ишлери, Гӧк Падишахлыында мирасчы олмайаӂэк+.

22Ама Айоз Духун мейвасы – севги, севинмӓк, услулук, сабурлук, аӂыйаннык, иилик, инанӂылык,+

23йавашлык, кендини запетмӓк. Буннара каршы йок закон+.

24Ама ким Христозун, оннар ставроза гердилӓр тени онун хамеллериннӓн хем истемеклериннӓн+.

25Еер Духлан йашарсайдык, озаман Духа гӧрӓ гезелим.

26Олмайалым шишкинненӓн, бири-биримизи кӱстӱрӓн, бири-биримизи кысканан инсаннар+.

6

Не адам екер, ону да бичер

6^1Кардашлар, еер биркимсей тутуларсайды гӱнах йапаркан, сиз, Духтан кулланыланнар, доорудун бир йалпак духлан ону. Хем кендинӓ есап ал, ки сӓн дӓ дененмиш олмайасын+.

2Ташыйын бири-биринизин аарлыкларыны, бӧлӓ йапарак, таманнайаӂэныз Христозун законуну.+

3Еер биркимсей, олмайарак бишей, сайарсайды кендини ӱстӱн, о алдадэр кенди-кендини+.

4Херкез аараштырсын кенди ишлерини, да озаман олаӂэк насыл ӱӱнсӱн кенди ишиннӓн, ама диил башкасынын ишиннӓн.

5Зерӓ херкез ташыйаӂэк кенди ӱкӱнӱ+.

6Ким ӱӱренмӓк кабледер Аллахын сӧзӱндӓн, о дӱшер пайетсин хепси ииликлерини онуннан, ким ону ӱӱредер+.

7Алданмайын, Аллах гӱлмӓӓ алынмаз. Не адам екер, ону да бичер+.

8Ким екер тенинӓ, ӧлӱм бичер, ама ким екер Айоз Духа, о Духтан дивеч йашамак бичер+.

9Хич быкмайалым иилик йапмаа, зерӓ бир уйгун вакытта бичеӂез, не ектик, еер йорулуп вазгечмӓрсейдик+.

10Онуштан, некадар колайлык вар, херкезӓ иилик йапалым, ен чок бизим инанӂы кардашлара+.

Сонсӧз

11Гӧрерсиниз ми, кенди елимнӓн, не бӱӱк букваларлан йаздым сизӓ+.

12Хепси, ким истеер гӱӱдесиннӓн ӱӱнерӓк кендини инсана беендирсин, сизӓ кесиклик йаптырэрлар, салт кооланмыш олмасыннар дейни Христозун ставрозунун бетеринӓ.

13Зерӓ артык оннар да, ким кесиклик йаптылар, кендилери дӓ таманнамээрлар Айоз Закону, ама истеерлӓр сизӓ кесиклик йаптырмаа, ки ӱӱнӓбилсиннӓр сизин гӱӱделеринизлӓн.

14Бана калса, бир сыра билӓ дӱшмеер, ки ӱӱнейим башка бишейлӓн, салт некадар бизим Сааби Иисус Христозун ставрозуннан, нейлӓн бу дӱннӓ беним ичин ставроза герили, бӓн дӓ бу дӱннӓ ичин герилийим+.

15Зерӓ /Иисус Христозда/ не кесикликтӓ, не дӓ кесиксизликтӓ бир дӓ ӱстӱннӱк йок, саде ени йарадылы адамда+.

16Хепси, ким бу сырайа гӧрӓ йашээр, оннара хем Аллахын Израилинӓ услулук хем аӂыйаннык олсун.

17Илери доору кимсей бана кахыр йапмасын, зерӓ Иисусун йараларыны ташыйэрым беним гӱӱдемдӓ.

18Кардашлар, Саабимиз Иисус Христозун иивергиси олсун сизин духунузлан. Амин.

* 1:18 Кифа – Петри.

+ 1:1 Галатийалылара 1:11-12

+ 1:2 Филиплилерӓ 4:21, Йаптыклар 16:6, Йаптыклар 18:23

+ 1:4 Матфей 20:28, Ромалылара 4:25, Марк 14:36

+ 1:6 Марк 4:17, Чыфытлара 6:4, 2 Коринфлилерӓ 11:4

+ 1:7 Йаптыклар 15:24, Галатийалылара 5:10

+ 1:8 2 Коринфлилерӓ 11:14, Ромалылара 9:3, 1 Коринфлилерӓ 16:22

+ 1:10 1 Салониклилерӓ 2:4

+ 1:12 Йаптыклар 9:6, Йаптыклар 26:16, 1 Коринфлилерӓ 11:23

+ 1:13 Йаптыклар 26:5, Йаптыклар 8:3, Филиплилерӓ 3:6

+ 1:14 Матфей 15:2, Марк 7:3

+ 1:15 Лука 1:15, Йаптыклар 9:15, Ромалылара 1:5, 1 Тимофейӓ 2:7

+ 1:17 Йаптыклар 9:19

+ 1:18 Иоан 1:42, Йаптыклар 9:26-27

+ 1:19 Йаптыклар 12:17, Йаптыклар 15:13, Иаковун 1:1

+ 1:20 Ромалылара 1:9, Ромалылара 9:1, 2 Коринфлилерӓ 1:23

+ 1:23 Йаптыклар 9:21

+ 2:1 Йаптыклар 4:36, 2 Коринфлилерӓ 2:13, 2 Тимофейӓ 4:10

+ 2:2 Галатийалылара 1:12, Ефеслилерӓ 3:3, Филиплилерӓ 2:16

+ 2:3 Йаптыклар 16:3

+ 2:4 Йаптыклар 15:24, 2 Коринфлилерӓ 11:26, 2 Коринфлилерӓ 11:20, Галатийалылара 4:3, Галатийалылара 4:25

+ 2:7 Йаптыклар 9:15, 1 Коринфлилерӓ 9:17

+ 2:9 Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 9:27, Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 15:36, 1 Коринфлилерӓ 9:6

+ 2:10 Йаптыклар 24:17, Ромалылара 15:25-28, 1 Коринфлилерӓ 16:1

+ 2:11 Йаптыклар 11:20

+ 2:12 Йаптыклар 11:3, Йаптыклар 11:2, Йаптыклар 15:1

+ 2:14 1 Тимофейӓ 5:20

+ 2:16 Галатийалылара 3:11, Йаптыклар 13:39, Ромалылара 3:21, Галатийалылара 3:11, Ромалылара 3:20

+ 2:19 Ромалылара 14:8, Ромалылара 6:6, Галатийалылара 6:14

+ 2:20 Иоан 17:23
+ 3:2 Ромалылара 10:17
+ 3:4 1 Коринфлилерӓ 15:2
+ 3:5 1 Коринфлилерӓ 12:10

+ 3:6 Йарадылыш 15:6, Иаковун 2:23, Ромалылара 4:3

+ 3:8 Ромалылара 3:30, Йарадылыш 12:3

+ 3:10 Ромалылара 4:15,

+ 3:11 Йаптыклар 13:39, Ромалылара 3:20, Галатийалылара 2:16, Ромалылара 1:17, Чыфытлара 10:38

+ 3:12 Ромалылара 10:5

+ 3:14 Йаптыклар 1:5, Йаптыклар 2:33

+ 3:16 Ромалылара 4:13, Чыфытлара 7:6, Йарадылыш 12:7, Йарадылыш 17:19

+ 3:18 Ромалылара 4:14

+ 3:19 Ромалылара 4:13, Ромалылара 5:20, Йаптыклар 7:53

+ 3:20 1 Тимофейӓ 2:5, Чыфытлара 8:6, Ромалылара 3:30

+ 3:22 Ромалылара 3:9, Ромалылара 4:16

+ 3:24 Ромалылара 10:4

+ 3:26 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:15-16, Ефеслилерӓ 1:5

+ 3:27 Ромалылара 6:3-4, Ромалылара 13:14

+ 3:28 1 Коринфлилерӓ 12:13, Ефеслилерӓ 6:6, 1 Коринфлилерӓ 11:11

+ 3:29 1 Коринфлилерӓ 3:23, 2 Коринфлилерӓ 10:7, Ромалылара 8:17, Ефеслилерӓ 3:6

+ 4:4 Марк 1:15, Лука 2:7, Лука 2:27

+ 4:5 Галатийалылара 3:13

+ 4:9 1 Коринфлилерӓ 8:3, Колослулара 2:8, Колослулара 2:20, Чыфытлара 7:18

+ 4:10 Ромалылара 14:5, Колослулара 2:16
+ 4:11 1 Салониклилерӓ 3:5
+ 4:13 1 Коринфлилерӓ 2:3
+ 4:14 Лука 10:16, 1 Салониклилерӓ 2:13
+ 4:22 Йарадылыш 16:5, Йарадылыш 21:2
+ 4:23 Йарадылыш 16:3-4, Йарадылыш 17:16
+ 4:26 Чыфытлара 12:22, Апокалипсис 21:2
+ 4:28 Ромалылара 9:8
+ 4:29 Йарадылыш 21:9
+ 4:30 Йарадылыш 21:10

+ 5:1 Иоан 8:32, Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, Ромалылара 6:18, 1 Коринфлилерӓ 7:22, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 2:4, Галатийалылара 5:13, Йаптыклар 15:10

+ 5:2 Йаптыклар 15:1-2, 1 Коринфлилерӓ 7:18
+ 5:3 Ромалылара 2:25
+ 5:4 Ромалылара 9:31
+ 5:5 Ромалылара 8:23

+ 5:6 1 Коринфлилерӓ 7:19, 1 Коринфлилерӓ 12:13, Галатийалылара 6:15, Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 3:11, Иаковун 2:18

+ 5:7 1 Коринфлилерӓ 9:24

+ 5:9 Матфей 13:33, Лука 13:21, 1 Коринфлилерӓ 5:6

+ 5:10 Йаптыклар 15:24, Галатийалылара 1:7

+ 5:11 Йаптыклар 16:3, 1 Коринфлилерӓ 1:23

+ 5:13 1 Петринин 2:16, 2 Петринин 2:19, 1 Коринфлилерӓ 9:19

+ 5:14 Матфей 7:12, Матфей 22:40,

+ 5:16 Ромалылара 8:4, Ромалылара 13:14, Ефеслилерӓ 2:3

+ 5:17 Ромалылара 7:15, Ромалылара 7:19, Ромалылара 7:23

+ 5:18 Ромалылара 7:4, Ефеслилерӓ 2:15, Колослулара 2:14

+ 5:19 Марк 7:21-23, 1 Коринфлилерӓ 3:3, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, 1 Коринфлилерӓ 6:18, Ефеслилерӓ 5:3

+ 5:20 1 Коринфлилерӓ 11:19
+ 5:21 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Ефеслилерӓ 5:5
+ 5:22 Ефеслилерӓ 5:9
+ 5:23 1 Тимофейӓ 1:9

+ 5:24 Иаковун 4:1, 1 Петринин 2:11, Ромалылара 7:23, Ромалылара 13:14, Ромалылара 6:2, Ромалылара 6:6, Галатийалылара 2:19, Колослулара 2:20, Колослулара 3:3

+ 5:26 Филиплилерӓ 2:3

+ 6:1 1 Коринфлилерӓ 2:15, Иаковун 5:19, 2 Тимофейӓ 2:25, 1 Салониклилерӓ 5:14

+ 6:2 Ромалылара 15:1, 1 Иоанын 4:21
+ 6:3 1 Коринфлилерӓ 3:7, 1 Коринфлилерӓ 8:2
+ 6:5 Ромалылара 14:12

+ 6:6 Лука 10:7, 1 Коринфлилерӓ 9:11, 1 Тимофейӓ 5:18

+ 6:7 2 Коринфлилерӓ 9:6
+ 6:8 Иаковун 3:18
+ 6:9 2 Салониклилерӓ 3:13, Матфей 10:22
+ 6:10 3 Иоанын 1:5, Чыфытлара 13:1

+ 6:11 1 Коринфлилерӓ 16:21, 2 Салониклилерӓ 3:17, Филимона 1:19

+ 6:14 1 Коринфлилерӓ 2:2, Галатийалылара 2:19, Ромалылара 6:6

+ 6:15 1 Коринфлилерӓ 7:19, 1 Коринфлилерӓ 12:13, Галатийалылара 5:6, Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 3:11

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: Галатийалылара

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- Галатийалылара

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары